In deze begrippenlijst vindt u korte, duidelijke toelichtingen op veelgebruikte juridische termen binnen het erfrecht en familierecht. De definities helpen u snel inzicht te krijgen in begrippen die een rol kunnen spelen bij een nalatenschap, echtscheiding, gezagskwestie of alimentatie.
Deze begrippenlijst heeft een ondersteunende functie bij onze praktijkgebieden erfrecht en familierecht. De uitleg is bedoeld als naslag en verduidelijking van termen die voorkomen op onze verdiepende pagina’s en in juridische procedures.
Waar relevant wordt verwezen naar verdiepende pagina’s, zoals Erfrecht of Familierecht, voor nadere uitleg.
Begrippen erfrecht
Het erfrecht regelt wat er gebeurt met iemands vermogen na overlijden. In deze begrippenlijst vindt u uitleg over belangrijke termen zoals erfgenaam, legaat, legitieme portie en verklaring van erfrecht. Deze begrippen spelen een centrale rol bij de verdeling van nalatenschappen, testamenten en conflicten tussen erfgenamen.
Deze begrippen worden gebruikt bij nalatenschappen, testamenten en conflicten tussen erfgenamen en geven context bij erfrechtelijke procedures.
Voor verdere uitleg over onderwerpen zoals testamenten, erfgenamen en de legitieme portie verwijzen wij naar de pagina Erfrecht – nalatenschap, testament en erfgenamenconflicten.
A
Aanvaarding van een erfenis
Een erfenis kan op drie manieren worden afgewikkeld: zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen. De gemaakte keuze bepaalt of en in hoeverre een erfgenaam aansprakelijk kan worden voor schulden van de nalatenschap.
Bij zuivere aanvaarding worden bezittingen én schulden volledig geaccepteerd. Bij beneficiaire aanvaarding wordt eerst onderzocht of de nalatenschap positief is, waardoor privéaansprakelijkheid in beginsel wordt voorkomen.
Zie ook: Erfenis aanvaarden of verwerpen
Agrarisch erfrecht
Agrarisch erfrecht speelt een rol bij nalatenschappen waarin een boerderij of agrarisch familiebedrijf voorkomt. Denk aan erfopvolging door één kind, discussies over de agrarische waarde van het bedrijf, of conflicten tussen erfgenamen over de verdeling van de erfenis. Door de specifieke regelgeving en economische belangen vraagt agrarisch erfrecht om deskundige beoordeling.
B
Beneficiaire aanvaarding
Beneficiaire aanvaarding is een wijze van aanvaarding van een nalatenschap waarbij de nalatenschap wordt aanvaard onder de wettelijke vereffeningsregels. Hierdoor is de erfgenaam in beginsel niet privé aansprakelijk voor schulden van de nalatenschap.
Bij deze afwikkeling worden eerst de schulden van de nalatenschap voldaan. Alleen wat daarna resteert, wordt verdeeld onder de erfgenamen.
Zie ook: Erfenis aanvaarden of verwerpen
Boedelbeschrijving
Een boedelbeschrijving is een overzicht van alle bezittingen en schulden van een overledene. Deze inventarisatie vormt de basis voor de afwikkeling van een nalatenschap. Denk aan zaken zoals bankrekeningen, woningen, inboedel, maar ook leningen, hypotheken of openstaande rekeningen.
Boedelregister
Elke rechtbank beschikt over een eigen, openbaar boedelregister. Dit register is kosteloos in te zien en u kunt er ook een uittreksel uit opvragen, mits uw verzoek betrekking heeft op een specifieke nalatenschap artikel 4:186 BW en het Besluit boedelregister (artikel 7) te raadplegen via wetten.overheid.nl.
De rechtbank die bevoegd is om de gegevens in het boedelregister op te nemen, is die van de laatste woonplaats van de overledene. Hoe u het boedelregister kunt raadplegen of een uittreksel kunt aanvragen, kan per rechtbank verschillen.
Meer over het boedelregister op rechtspraak.nl
C
Clausula Socini of Cautio Socini
Een Cautio Socini of Clausula Socini is een bepaling in een testament waarin staat dat een erfgenaam alleen het volledige erfdeel krijgt als hij zich niet verzet tegen een of meerdere bepalingen in het testament. Als hij dat wél doet, vervalt (een deel van) het erfdeel dat de erflater heeft toegekend. Het erfdeel van de erfgenaam wordt dan ingekort of soms zelfs onterfd.
Deze clausule wordt vaak gebruikt in situaties waarin de erflater een erfgenaam wel iets wil nalaten, maar daar voorwaarden aan wil verbinden.
D
Dementie (vasculaire)
Dementie kan gevolgen hebben voor de geldigheid van een testament. Een testament is alleen rechtsgeldig als de erflater wilsbekwaam was op het moment van ondertekenen. Bij dementie kan die wilsbekwaamheid ontbreken.
De Rechtbank Den Haag oordeelde op 30 juli 2025 (ECLI:NL:RBDHA:2025:14345) dat een testament nietig was, omdat de erflater door vasculaire dementie de gevolgen van zijn uiterste wil niet kon overzien. Het deskundigenrapport was doorslaggevend. Zie onze jurisprudentie over nietigheid van testament wegens dementie en lees meer over het erfrecht en testamentaire wilsbekwaamheid. Deze uitspraak benadrukt dat wilsbekwaamheid cruciaal is voor de rechtsgeldigheid.
E
Erfbelasting
Erfbelasting is de belasting die u moet betalen over het bedrag dat u ontvangt uit een erfenis. Vóór 2010 werd deze belasting successierecht genoemd.
Als iemand overlijdt, gaat zijn erfenis naar de erfgenamen. Een erfenis bestaat uit alle bezittingen én schulden die de overledene achterlaat, zoals een geldbedrag of een kostbaar voorwerp.
Erfgenaam
Een erfgenaam is iemand die volgens de wet of een testament recht heeft op (een deel van) een nalatenschap. Dit kunnen kinderen, familieleden of andere personen zijn. Erfgenamen spelen een centrale rol bij het verdelen van een erfenis.
Lees meer over over erfgenamen
Erflater
Een erflater is de persoon die overlijdt en een erfenis achterlaat. Die erfenis bestaat uit alle bezittingen én schulden van de overledene.
Erfrechtadvocaat
Een erfrecht advocaat is een juridisch specialist in nalatenschappen, testamenten en conflicten over erfenissen. U kunt een erfrechtadvocaat inschakelen bij onder andere:
- het verdelen van de erfenis tussen erfgenamen
- geschillen over de legitieme portie of onterving
- de uitleg of aanvechting van een testament
- overleg of procedures bij de rechtbank
- begeleiding bij executele of vereffening
Een goede erfrechtadvocaat denkt mee over oplossingen binnen én buiten de rechtszaal, met oog voor familieverhoudingen en financiële belangen.
Dit begrip speelt vaak een rol bij erfrechtelijke geschillen en procedures. Lees hierover verder op onze pagina Erfrecht.
Mr. W.S. Santema is advocaat gespecialiseerd in erfrecht en helpt erfgenamen en familieleden bij het oplossen van complexe nalatenschapskwesties. Hij combineert juridische scherpte met oog voor persoonlijke verhoudingen.
Executeur
Een executeur is een persoon die in een testament wordt aangewezen om de nalatenschap van een overledene af te wikkelen. De executeur regelt na het overlijden onder meer de betaling van schulden, het beheren van bezittingen en de uitvoering van wensen die in het testament zijn vastgelegd.
De executeur kan een familielid zijn, maar ook een notaris, advocaat of andere deskundige. De precieze bevoegdheden van de executeur hangen af van wat er in het testament is opgenomen.
Deze rol is belangrijk om de erfenis juridisch en financieel correct af te handelen.
H
Haviltex-maatstaf
De Haviltex-maatstaf is een juridische regel voor het uitleggen van afspraken, ook binnen het erfrecht. Deze maatstaf komt uit een uitspraak van de Hoge Raad (1981) en bepaalt dat u bij het uitleggen van een overeenkomst niet alleen kijkt naar de letterlijke tekst, maar vooral naar wat beide partijen écht hebben bedoeld en redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten.
Wat betekent dit voor het erfrecht?
In het erfrecht kan de Haviltex-maatstaf bijvoorbeeld een rol spelen bij:
- Afspraken tussen erfgenamen: Bijvoorbeeld bij een vaststellingsovereenkomst of verdeling van de nalatenschap.
- Samenlevingscontracten of schenkingsakten: Als er onduidelijkheid ontstaat over rechten of verplichtingen na overlijden.
Hoge Raad, 13 maart 1981, ECLI:NL:HR:1981:AG4158 (Ermes/Haviltex)
L
Langstlevende testament
Een testament waarbij voor de langstlevende echtgenoot of (geregistreerd) partner een voorziening wordt getroffen om hem/haar verzorgd achter te laten.
Legaat
Een legaat is een bepaling in een testament waarbij de erflater (degene die overlijdt) een bepaald goed, geldbedrag of recht nalaat aan een specifiek persoon of een instelling. Die persoon wordt de legataris genoemd. Een legataris is géén erfgenaam, maar heeft wel recht op het in het testament genoemde legaat. Een legaat gaat in principe vóór op de verdeling van de erfenis onder de erfgenamen en kan ook onder voorwaarden worden toegekend.
Legitieme portie
De legitieme portie is het deel van een erfenis waarop een kind volgens de wet altijd recht heeft, zelfs als het kind in het testament is onterfd. Deze portie is alleen opeisbaar in contanten (geld).
N
Notariële akte
Een notariële akte is een officieel document dat uitsluitend door een notaris wordt opgesteld en ondertekend. De akte heeft een bijzondere bewijswaarde: wat erin staat, wordt door de wet als juist beschouwd, tenzij bewezen wordt dat het anders is. Daarmee biedt de akte rechtszekerheid en duidelijkheid voor alle betrokken partijen.
De wet verplicht in veel gevallen tot het opmaken van een notariële akte. Denk aan een testament, huwelijkse voorwaarden, een verklaring van erfrecht of de overdracht van een woning uit een erfenis. De notaris ziet erop toe dat de afspraken juridisch geldig zijn, zorgvuldig worden vastgelegd en later ook uitvoerbaar blijven.
Meer weten? Lees verder op de KNB-pagina over de notariële akte.
Heeft u een oude akte nodig van een notaris die is gestopt of overleden? Dan kunt u terecht bij het opvolgersarchief.
T
Testamentair erfrecht
Testamentair erfrecht is het deel van het erfrecht dat van toepassing is wanneer de overledene een testament heeft opgesteld. In dat testament kan worden bepaald wie erfgenaam is, welke legaten worden uitgekeerd en wie als executeur optreedt. De bepalingen in het testament kunnen afwijken van het wettelijke erfrecht, zolang ze binnen de grenzen van de wet blijven.
Testamentair erfrecht vormt een belangrijk onderdeel van de afwikkeling van nalatenschappen. Lees hierover verder op onze pagina Erfrecht.
V
VEAN
VEAN is de specialisatievereniging voor erfrechtadvocaten. Leden zijn deskundig in complexe erfrechtkwesties zoals nalatenschappen, testamenten en de legitieme portie.
Lees meer over VEAN en mr. W.S. Santema op de VEAN-pagina.
Vereffening van een nalatenschap
Vereffening is het proces waarin de bezittingen en schulden van een overledene worden afgewikkeld vóórdat de erfenis wordt verdeeld. Dit gebeurt volgens vaste wettelijke regels. Het doel is om eerst alle schulden af te lossen, zodat het restant vervolgens tussen de erfgenamen kan worden verdeeld.
Verklaring van erfrecht
Een verklaring van erfrecht is een officieel document dat wordt opgesteld door een notaris. Het bewijst wie de erfgenamen zijn en wie bevoegd is om de nalatenschap af te wikkelen. Banken en instanties vragen dit vaak vóórdat zij meewerken aan de overdracht van geld of eigendommen.
Z
Zuiver aanvaarden
Zuiver aanvaarden betekent dat u de nalatenschap volledig accepteert, inclusief alle bezittingen en schulden. U wordt hierdoor officieel erfgenaam en neemt de volledige positie van de overledene over (saisine).
Dit houdt in dat u met uw privévermogen aansprakelijk bent voor eventuele tekorten in de nalatenschap. Zuivere aanvaarding kan zowel bewust als onbewust plaatsvinden, bijvoorbeeld door goederen uit de erfenis te verkopen of schulden te betalen.
Begrippen familierecht
Het familierecht gaat over juridische zaken binnen het gezin, zoals echtscheiding, ouderlijk gezag, alimentatie en omgangsregelingen. In deze lijst vindt u begrijpelijke definities van veelgebruikte familierechtelijke begrippen.
Deze begrippen spelen een rol bij echtscheiding, gezag, alimentatie en andere familierechtelijke en jeugdrechtelijke procedures.
Voor nadere uitleg over onderwerpen als scheiding, gezag en alimentatie verwijzen wij naar de pagina Familierecht – echtscheiding, gezag en omgang of lees de veelgestelde vragen over familierecht.
A
Adoptie
Adoptie is een juridische procedure waarbij iemand het ouderschap krijgt over een kind dat niet biologisch van hem of haar is. Hierdoor ontstaat een volledig familierechtelijke band, vergelijkbaar met die tussen ouder en biologisch kind.
Adoptie kan nationaal of internationaal plaatsvinden. Na adoptie vervallen doorgaans de juridische banden met de oorspronkelijke ouders. De procedure verloopt via de rechtbank en wordt beoordeeld in het belang van het kind.
Alimentatie
Alimentatie is een financiële bijdrage voor kinderen en/of een ex-partner na een scheiding. De hoogte wordt vastgesteld aan de hand van behoefte en draagkracht.
Er zijn twee vormen: kinderalimentatie en partneralimentatie. De rechter kan de bijdrage vaststellen of wijzigen wanneer omstandigheden veranderen.
Zie ook: Familierecht.
B
Bewind
Bewind is een maatregel waarbij een bewindvoerder wordt benoemd om het vermogen van een persoon te beheren wanneer deze dat zelf niet kan. Bewind kan betrekking hebben op minderjarigen, volwassenen met financiële problemen of personen met beperkte wilsbekwaamheid.
C
Co-ouderschap
Co-ouderschap is een regeling waarbij beide ouders na een scheiding gezamenlijk de zorg en opvoeding van hun kind of kinderen op zich nemen. De kinderen wonen dan afwisselend bij beide ouders, bijvoorbeeld week op, week af.
Deze vorm van ouderschap vraagt om goede communicatie en heldere afspraken over bijvoorbeeld verblijf, school, medische zorg en kosten. Co-ouderschap is niet wettelijk vastgelegd, maar wordt in onderling overleg of via de rechter geregeld.
Curatele
Bij curatele regelt een curator alle persoonlijke zaken en geldzaken van iemand die dat zelf niet kan. Alleen iemand van achttien jaar of ouder kan onder curatele staan. Curatele wordt aangevraagd bij de rechter.
E
Echtscheiding
Echtscheiding is de juridische ontbinding van een huwelijk. Het beëindigt de rechten en plichten die echtgenoten tegenover elkaar hebben op grond van het huwelijk. Echtscheiding kan alleen via de rechter worden uitgesproken en heeft gevolgen op meerdere vlakken: persoonlijk, financieel, fiscaal en juridisch.
Na de echtscheiding zijn de voormalige echtgenoten niet langer aan elkaar verbonden. Zaken zoals het verdelen van bezittingen, het regelen van alimentatie en afspraken over de kinderen worden daarbij vastgelegd in een echtscheidingsconvenant of ouderschapsplan.
Echtscheiding is daarmee meer dan alleen “het huwelijk stoppen” — het is een proces dat zorgvuldig geregeld moet worden, vaak met juridische begeleiding.
Echtscheiding is een centraal onderwerp binnen het familierecht. Meer informatie vindt u op onze pagina Familierecht.
Wat is erkenning van een kind?
Erkenning van een kind betekent dat u juridisch ouder wordt van een kind dat u niet automatisch bij geboorte erkent. Dit is vooral van belang voor ongehuwde of niet-geregistreerde partners. Door erkenning ontstaat er een familierechtelijke band tussen u en het kind — vergelijkbaar met die tussen moeder en kind bij geboorte.
F
Familierechtadvocaat
Een familierecht advocaat is gespecialiseerd in juridische kwesties binnen het gezin. Denk aan echtscheiding, gezag over kinderen, alimentatie, erkenning, adoptie of omgangsregelingen. De advocaat begeleidt cliënten bij het maken van afspraken, procedeert wanneer overleg niet lukt, en zorgt dat de juridische belangen goed worden vastgelegd.
Familierecht is vaak emotioneel beladen. Een gespecialiseerde advocaat combineert daarom juridische expertise met oog voor de persoonlijke situatie. Mr. F. Hofstra is gespecialiseerd familierechtadvocaat ze is doortastend, zorgvuldig en gericht op duurzame oplossingen.
G
Geregistreerd partnerschap
Een geregistreerd partnerschap is een wettelijk erkende samenlevingsvorm, vergelijkbaar met een huwelijk. Partners krijgen automatisch rechten en plichten, bijvoorbeeld over kinderen, vermogen en erfrecht.
Gezamenlijk gezag
Gezamenlijk gezag betekent dat beide ouders samen verantwoordelijk zijn voor de opvoeding, verzorging en financiële belangen van hun kind. Beslissingen over belangrijke zaken, zoals school, medische zorg en verblijfplaats, moeten gezamenlijk worden genomen. Gezamenlijk gezag kan automatisch ontstaan (bij huwelijk of geregistreerd partnerschap) of via een aanvraag bij de rechtbank.
H
Huwelijksvermogensstelsel
Een huwelijksvermogensstelsel regelt hoe uw vermogen is verdeeld vóór, tijdens en na het huwelijk. Denk hierbij aan spaargeld, bezittingen, schulden of een woning. Wat is van u persoonlijk? Wat is gemeenschappelijk? En wat gebeurt er bij een scheiding of overlijden?
O
Omgangsregeling
Een omgangsregeling is een afspraak over hoe vaak en wanneer een kind contact heeft met de ouder bij wie het niet woont. Deze regeling kan worden gemaakt in overleg, maar ook via de rechter worden vastgesteld als ouders het niet eens worden.
Ouderlijk gezag
Ouderlijk gezag betekent dat één of beide ouders verantwoordelijk zijn voor de opvoeding, verzorging en financiële belangen van hun kind. Bij een scheiding kan het gezag gezamenlijk blijven, of aan één ouder worden toegekend.
Ouderschapsplan
Een ouderschapsplan is een verplichte schriftelijke overeenkomst voor ouders met gezamenlijk gezag die uit elkaar gaan. Hierin worden afspraken vastgelegd over de zorg, opvoeding en omgang met minderjarige kinderen. Denk aan de verdeling van zorgtaken, kinderalimentatie en communicatie tussen ouders. Een goed ouderschapsplan voorkomt conflicten en biedt structuur voor de toekomst.
P
Pensioenverevening
Verdeling van tijdens het huwelijk of geregistreerd partnerschap opgebouwd ouderdomspensioen bij scheiding. Ex-partners hebben in beginsel recht op de helft van dit pensioen, tenzij in een overeenkomst anders is afgesproken.
M
Mediation
Mediation is een manier om conflicten op te lossen zonder tussenkomst van de rechter. Bij familierecht gaat het vaak om echtscheidingen, omgang, alimentatie of gezag. Een neutrale mediator begeleidt de gesprekken en helpt bij het vinden van een gezamenlijke oplossing.
Lees meer over mediation bij scheiding en familiezaken
P
Partnervervreemding
Partnervervreemding (ook wel ouderverstoting genoemd) ontstaat wanneer een kind na een scheiding het contact met één ouder afwijst, vaak onder invloed van de andere ouder. Vaak is daarbij sprake van manipulatie of negatieve beïnvloeding.
S
Scheiding van tafel en bed
Scheiding van tafel en bed is een juridische procedure waarbij echtgenoten gescheiden gaan leven zonder het huwelijk te beëindigen. Vermogen en huishouding worden gescheiden, maar de huwelijksband blijft bestaan. Deze vorm wordt vaak gekozen om persoonlijke, religieuze of financiële redenen. De procedure verloopt via de rechtbank en lijkt op die van een echtscheiding.
V
vFAS
vFAS is de specialisatievereniging van familierechtadvocaten en scheidingsmediators. Leden zijn experts in echtscheidingen, gezag, alimentatie en familiemediation.
Lees meer over vFAS en mr. F. Hofstra op de vFAS-pagina.
Voogdij
Voogdij is het gezag over een minderjarige dat wordt uitgeoefend door een ander dan de ouder(s). Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn na het overlijden van één of beide ouders, of wanneer de ouders (tijdelijk) niet in staat zijn het gezag te voeren. Een voogd kan één persoon zijn, twee personen gezamenlijk, of een voogdij-instelling.
→ Uitleg over voogdij lezen op rechtspraak.nl
Deze begrippenlijst is bedoeld als algemene toelichting. Er kunnen geen rechten aan worden ontleend. Voor persoonlijk juridisch advies kunt u contact opnemen via de contactpagina.
