Geschreven door mr. W.S. (Wiebren) Santema
Santema & Hofstra Advocaten
Onderdeel van onze erfrechtpraktijk
Leestijd 10 minuten

Een nalatenschap moet vaak door meerdere erfgenamen gezamenlijk worden afgewikkeld. Verschillen van inzicht hoeven daarbij niet direct tot een juridisch geschil te leiden. Dat wordt anders wanneer de afwikkeling vastloopt, informatie ontbreekt of een erfgenaam niet wil meewerken.

Een geschil kan bijvoorbeeld ontstaan over de waarde of verkoop van een woning, het gebruik van goederen uit de nalatenschap, eerdere schenkingen, de uitleg van een testament of de wijze waarop de nalatenschap wordt beheerd.

Bij onenigheid is het van belang eerst vast te stellen waar het geschil precies over gaat en welke juridische positie de betrokken erfgenamen hebben. Niet ieder verschil van mening vraagt om een procedure. Soms kan overleg de afwikkeling weer op gang brengen. In andere gevallen zijn juridische stappen nodig.

Santema & Hofstra Advocaten staat erfgenamen bij in geschillen over de afwikkeling en verdeling van nalatenschappen.

Wilt u weten waar u juridisch aan toe bent?

Dan kan eerst worden beoordeeld wat uw juridische positie is en welke stappen in uw situatie mogelijk zijn.

Neem contact op Stuur een e-mail

Wanneer ontstaat een geschil tussen erfgenamen?

Een geschil tussen erfgenamen kan op verschillende momenten tijdens de afwikkeling van een nalatenschap ontstaan.

Veelvoorkomende situaties zijn:

een erfgenaam werkt niet mee aan de afwikkeling
er bestaat verschil van mening over de waarde van een woning of andere goederen
een erfgenaam wil een woning verkopen en een andere erfgenaam niet
informatie over bankrekeningen, bezittingen of schulden ontbreekt
een erfgenaam gebruikt goederen uit de nalatenschap zonder dat daarover overeenstemming bestaat
er is discussie over schenkingen die tijdens het leven van de erflater zijn gedaan
erfgenamen leggen een testament verschillend uit
er bestaat twijfel over het handelen van een executeur
erfgenamen worden het niet eens over de uiteindelijke verdeling

Een geschil kan dus verschillende oorzaken hebben. Eerst moet duidelijk worden waar de afwikkeling vastloopt en welke rechtspositie de betrokken erfgenamen hebben.

Welke juridische positie hebben erfgenamen?

Wanneer meerdere erfgenamen gezamenlijk gerechtigd zijn tot goederen uit een nalatenschap, ontstaat in beginsel een gemeenschap. De erfgenamen zijn deelgenoten in die gemeenschap.

Dat betekent niet dat iedere erfgenaam zelfstandig over alle goederen uit de nalatenschap mag beslissen.

Voor het beheer van gemeenschappelijke goederen geldt als uitgangspunt dat de deelgenoten gezamenlijk handelen. Handelingen die geen uitstel dulden of nodig zijn voor het behoud van een goed kunnen onder omstandigheden door één deelgenoot worden verricht. Welke bevoegdheden een erfgenaam heeft, hangt mede af van de wijze waarop de nalatenschap wordt afgewikkeld en van de vraag of bijvoorbeeld een executeur of vereffenaar in functie is.

De rechtsverhouding tussen deelgenoten wordt mede beheerst door de eisen van redelijkheid en billijkheid. Dit kan onder meer van belang zijn bij informatieverstrekking, medewerking aan de afwikkeling en het gebruik of beheer van gemeenschappelijke goederen. Artikel 3:166 lid 3 BW vormt daarvoor een belangrijke wettelijke basis.

De positie van erfgenamen ligt anders wanneer bijvoorbeeld de wettelijke verdeling van toepassing is, een executeur het beheer voert of de nalatenschap wordt vereffend. Daarom moet eerst worden vastgesteld welke regeling op de nalatenschap van toepassing is.

Wat als een erfgenaam niet meewerkt?

Een erfgenaam die niet reageert of medewerking weigert, kan de afwikkeling aanzienlijk vertragen.

Eerst moet worden vastgesteld welke medewerking ontbreekt. Het kan bijvoorbeeld gaan om:

het verstrekken van informatie
het verkrijgen van bankgegevens
het laten taxeren van een woning
de verkoop van een goed
het maken van afspraken over beheer
het ondertekenen van stukken
de uiteindelijke verdeling van de nalatenschap

Of medewerking kan worden afgedwongen, hangt af van hetgeen van de erfgenaam wordt verlangd. Het verstrekken van informatie, het meewerken aan beheer en het tot stand brengen van een verdeling zijn juridisch verschillende kwesties.

Bij een geschil over de uiteindelijke verdeling geldt als uitgangspunt dat een deelgenoot verdeling van een gemeenschappelijk goed kan verlangen. Wanneer partijen daarover geen overeenstemming bereiken, kan de rechter de wijze van verdeling bepalen of de verdeling zelf vaststellen.

Een erfgenaam hoeft dus niet zonder meer voor onbepaalde tijd in een onverdeelde nalatenschap te blijven omdat een andere erfgenaam niet wil meewerken.

Welke procedure of vordering aan de orde is, hangt af van de aard van het geschil en de omstandigheden van de nalatenschap.

Wat als een erfgenaam informatie achterhoudt?

Een zorgvuldige afwikkeling is moeilijk wanneer niet duidelijk is welke bezittingen, schulden of transacties tot de nalatenschap behoren.

Tussen erfgenamen bestaat niet in iedere situatie één algemene en onbeperkte informatieplicht. Uit de eisen van redelijkheid en billijkheid die tussen deelgenoten gelden, kan wel een verplichting voortvloeien om informatie te verstrekken die nodig is om de omvang en samenstelling van de nalatenschap te beoordelen.

Welke informatie moet worden verstrekt, hangt af van de omstandigheden. Daarnaast moet worden vastgesteld:

welke informatie ontbreekt
wie over deze informatie beschikt
waarom deze informatie voor de afwikkeling nodig is
op welke juridische grond verstrekking kan worden verlangd

Het enkele bestaan van wantrouwen geeft niet zonder meer recht op ieder gewenst document. Van belang is welke informatie voor de afwikkeling daadwerkelijk nodig is.

Geschil over een woning in de nalatenschap

Een woning vormt regelmatig een belangrijk onderdeel van een nalatenschap en kan daardoor ook aanleiding geven tot discussie.

De ene erfgenaam wil de woning verkopen. Een andere erfgenaam wil de woning overnemen. Er kan verschil van mening bestaan over de waarde, de verkoopprijs, het moment van verkoop of het gebruik van de woning.

Ook komt het voor dat één erfgenaam na het overlijden in de woning blijft wonen.

Wanneer een woning gezamenlijk eigendom is van de erfgenamen, spelen de regels over gemeenschap en verdeling een belangrijke rol. Het enkele feit dat één erfgenaam de woning gebruikt, betekent niet dat daarmee vaststaat hoe de woning uiteindelijk moet worden verdeeld.

Bij exclusief gebruik van een gemeenschappelijk goed kan onder omstandigheden ook de vraag spelen of een gebruiksvergoeding verschuldigd is. Daarbij zijn de omstandigheden van het geval en de redelijkheid en billijkheid tussen de deelgenoten van belang.

De juridische verdeling van een nalatenschap is een afzonderlijk onderwerp binnen het erfrecht.

Geschil over de uitleg van een testament

Een testament geeft niet altijd direct antwoord op iedere vraag die na een overlijden ontstaat.

Bepalingen kunnen verschillend worden uitgelegd. Ook kan discussie ontstaan over de gevolgen die een bepaalde testamentaire regeling heeft voor erfgenamen, legatarissen of een executeur.

Daarnaast kan de geldigheid van een testament ter discussie worden gesteld. Dat speelt bijvoorbeeld wanneer twijfel bestaat over de wilsbekwaamheid van de erflater op het moment waarop het testament werd gemaakt of gewijzigd.

Bij een geschil over een testament moet eerst worden vastgesteld waar de discussie precies over gaat. Dat kan zijn:

de uitleg van een bepaling
de uitvoering van het testament
de bevoegdheden van een executeur
de geldigheid van het testament zelf

De uitleg van een testament, de uitvoering daarvan en de geldigheid van het testament vragen ieder om een eigen juridische beoordeling.

Santema & Hofstra Advocaten behandelt ook erfrechtelijke procedures waarin de uitleg of geldigheid van een testament ter discussie staat.

Geschil over schenkingen of bevoordeling

Eerdere schenkingen kunnen na een overlijden aanleiding geven tot vragen of onenigheid tussen erfgenamen.

De ene erfgenaam kan menen dat een broer of zus tijdens het leven van de erflater aanzienlijk is bevoordeeld. Een andere erfgenaam kan betwisten dat sprake was van een schenking of dat deze bij de afwikkeling nog betekenis heeft.

Niet iedere schenking moet bij een verdeling automatisch worden verrekend.

Of een eerdere schenking juridisch relevant is, hangt onder meer af van de inhoud van het testament, de aard en het tijdstip van de schenking en de aanspraken die na overlijden worden ingeroepen.

Schenkingen kunnen daarnaast van belang zijn bij de berekening van een legitieme portie. Voor die aanspraak gelden eigen wettelijke regels.

Lees meer over de legitieme portie.

Wat als er een executeur is?

Wanneer in een testament een executeur is benoemd en deze zijn taak heeft aanvaard, verandert de positie van de erfgenamen bij het beheer van de nalatenschap.

Een executeur heeft tijdens zijn beheer eigen wettelijke taken en bevoegdheden. De erfgenamen kunnen daardoor niet zonder meer zelf over de goederen beschikken die onder zijn beheer vallen.

Een geschil tussen erfgenamen kan samenhangen met de wijze waarop de executeur zijn taak uitvoert. Dat speelt bijvoorbeeld bij informatie, beheer, betaling van schulden of rekening en verantwoording.

In zo’n situatie moet ook worden gekeken naar de taken en bevoegdheden van de executeur. Dat is juridisch iets anders dan een geschil uitsluitend tussen mede-erfgenamen.

De positie, bevoegdheden en mogelijke aansprakelijkheid van een executeur vormen een afzonderlijk onderwerp binnen het erfrecht.

Wanneer kan de rechter worden ingeschakeld?

Niet ieder erfrechtelijk geschil hoeft bij de rechtbank te eindigen.

Vaak is het eerst zinvol om vast te stellen wat de rechten en verplichtingen van de betrokken partijen zijn en op welke punten werkelijk verschil van mening bestaat. Als de juridische positie duidelijk is, kan worden beoordeeld of overleg nog tot een oplossing kan leiden.

Wanneer erfgenamen het niet eens worden over de verdeling, kan een procedure bij de civiele rechter nodig zijn.

Rechtspraak vermeldt uitdrukkelijk dat bij een conflict over de verdeling van een erfenis een bodemprocedure kan worden gestart. Voor zo’n procedure is bijstand van een advocaat verplicht. Bij spoed kan daarnaast een kort geding aan de orde zijn.

De rechter kan bij een verdelingsgeschil onder meer de wijze van verdeling gelasten of zelf de verdeling vaststellen. Daarbij worden de belangen van de betrokken partijen meegewogen.

De te volgen juridische route hangt af van de aard van het geschil. Een informatiekwestie vraagt om een andere beoordeling dan een geschil over beheer of een vastgelopen verdeling.

Wat doet een erfrechtadvocaat bij een geschil tussen erfgenamen?

Bij een vastgelopen nalatenschap begint de behandeling met het vaststellen van de kern van het geschil en de juridische positie van de betrokken partijen.

Een erfrechtadvocaat kan onder meer:

het testament en andere relevante stukken beoordelen
vaststellen welke rechtspositie iedere betrokkene heeft
beoordelen welke informatie nodig is
de juridische betekenis van eerdere afspraken of handelingen onderzoeken
de positie van een executeur of vereffenaar beoordelen
overleg of onderhandelingen begeleiden
een oplossing juridisch vastleggen
procederen wanneer een oplossing buiten de rechter niet mogelijk blijkt

Welke stappen nodig zijn, verschilt per dossier.

Een geschil over de waarde van een woning vraagt een andere aanpak dan een conflict over ontbrekende bankgegevens, een eerdere schenking of de uitleg van een testament.

Bij Santema & Hofstra wordt daarom eerst vastgesteld waar de juridische blokkade ligt en welke aanpak bij de betreffende nalatenschap past.

“Een standaard erfrechtelijk geschil bestaat niet. Iedere situatie is uniek en vereist een op maat gemaakt plan van aanpak.”
mr. W.S. Santema, erfrechtadvocaat

Veelgestelde vragen over geschillen tussen erfgenamen

Kan één erfgenaam de verdeling van een erfenis tegenhouden?

Een erfgenaam kan de praktische afwikkeling vertragen door niet mee te werken. Dat betekent niet zonder meer dat de nalatenschap permanent onverdeeld moet blijven. Een deelgenoot kan in beginsel verdeling verlangen. Als overeenstemming ontbreekt, kan de rechter worden gevraagd de wijze van verdeling te bepalen of de verdeling vast te stellen. De wet kent wel situaties waarin verdeling tijdelijk kan worden uitgesteld.

Wat gebeurt er als een erfgenaam geen informatie geeft?

Of een erfgenaam bepaalde informatie moet verstrekken, hangt af van de situatie. Uit de redelijkheid en billijkheid tussen deelgenoten kan een recht op informatie voortvloeien. Daarbij is onder meer van belang welke informatie wordt gevraagd en waarom deze nodig is voor de vaststelling of afwikkeling van de nalatenschap.

Wat als erfgenamen het niet eens zijn over de woning?

Er kan discussie ontstaan over verkoop, overname, waardering of gebruik van de woning. Als partijen geen overeenstemming bereiken over de uiteindelijke verdeling, kan de rechter worden gevraagd daarover te beslissen. Welke oplossing passend is, hangt af van de samenstelling van de nalatenschap en de belangen van de betrokken erfgenamen.

Moeten alle erfgenamen akkoord gaan met de verdeling?

Voor een vrijwillige verdeling is in beginsel de medewerking van de betrokken deelgenoten nodig. Als overeenstemming ontbreekt, kan de rechter worden gevraagd de wijze van verdeling te bepalen of de verdeling vast te stellen.

Is bij een geschil tussen erfgenamen altijd een advocaat nodig?

Nee. Een verschil van mening hoeft niet direct tot een gerechtelijke procedure te leiden. Een juridische beoordeling kan eerst duidelijk maken waar het geschil over gaat en of een oplossing buiten de rechter mogelijk is. Voor een civiele procedure over de verdeling van een nalatenschap is een advocaat wel verplicht.

Gerelateerde onderwerpen

Erfrecht en nalatenschap
Legitieme portie
Erfenis aanvaarden of verwerpen
Agrarisch erfrecht
Second opinion erfrecht

Welke juridische stappen zijn mogelijk bij een geschil tussen erfgenamen?

Een geschil tussen erfgenamen kan de afwikkeling van een nalatenschap lange tijd vertragen.

Is de afwikkeling vastgelopen of bestaat er verschil van mening over informatie, beheer, goederen of de verdeling, dan kan eerst worden beoordeeld welke rechten en verplichtingen bestaan en waar de juridische blokkade ligt.

Santema & Hofstra Advocaten beoordeelt erfrechtelijke geschillen en begeleidt bij overleg en procedures wanneer dat nodig is.
Neem contact op voor een eerste juridische beoordeling.